İnsanın nerede, nasıl davranması gerektiğini bilmesi; ölçülü ve saygılı olması ne güzeldir.
Eskiden: Âdâb-ı muâşeret, toplum içinde insanların birbirleriyle uyumlu, saygılı ve nezaketli bir şekilde geçinmesini sağlayan görgü, terbiye ve davranış kuralları vardı.Arapça "edep"
Bireylerin ortak yaşam alanlarında birbirini rahatsız etmemesini, güven ve dayanışma duygusunu güçlendirmesi gerekir.
Türk-İslam geleneğinde, örf, adet ve ahlâkî değerlerle şekillenmiş; Osmanlı döneminde ise hem Doğu hem de Batı görgü kuralları sentezlenerek zenginleşmiştir.
Resim: İsmet ÖZBAKKAL
Günlük Hayattan Temel Kurallar
* Selamlaşma: Karşılaşmalarda önce küçük büyüğe, gelen geçene veya az olan çok olana selam verir. Telefonda konuşurken arayan kişi önce kendini tanıtmalıdır.
* Sofra Adabı: Yemeğe besmeleyle başlanır, genellikle sağ el kullanılır ve sıcak yemekler üflenmez. Ayaküstü bir şeyler yeyip içmek uygun görülmez.
* Misafirlik ve Ziyaret: Ziyaretler önceden haber verilerek yapılmalı, kapı çalınırken ölçülü olunmalıdır.
Nezaket, başkalarına karşı saygılı, ince, düşünceli ve nazik davranma erdemidir; toplumsal hayatın pürüzsüz işlemesini sağlayan en önemli insani bağdır. Âdâb-ı muâşeret kurallarının temelini oluşturan nezaket, bir davranışın sadece "doğru" olmasını değil, aynı zamanda karşıdaki kişiyi incitmeden, değer verilerek yapılmasını sağlar.
Nezaketin Temel Sütunları
* Empati Yapmak: Karşıdaki kişinin duygularını, sınırlarını ve durumunu anlamaya çalışmak.
* Bariyerleri Kaldırmak: "Lütfen", "Teşekkür ederim", "Özür dilerim" ve "Rica ederim" gibi sihirli kelimeleri günlük dilde sıkça kullanmak.
* Sınırlara Saygı: Başkalarının özel hayatına, fikrine, zamanına ve kişisel alanına müdahale etmemek.
Alan Temel Nezaket Kuralı Neden Önemli?
İletişim & Dinleme Karşıdaki kişinin sözünü kesmemek, göz teması kurmak ve telefonla ilgilenmemek. Karşıdaki kişiye "Değerlisin ve seni önemsiyorum" mesajı verir.
Toplu Alanlar Toplu taşımada yüksek sesle konuşmamak, yaşlı/hamile/engelli bireylere yer vermek. Ortak yaşam alanlarında huzur ve güven ortamı yaratır.
Eleştiri & Geri Bildirim Yapıcı, kırıcı olmayan bir dil kullanmak ve başkalarının yanında eleştirmemek. Kişinin onurunu korur, savunmaya geçmesini engeller.
Zaman Yönetimi Buluşmalara tam zamanında gitmek, gecikecekse mutlaka önceden haber vermek.
Kır kırla giderse ya tüyünden alır ya huyundan: Kötü veya eğitimsiz çevre, insanı fark ettirmeden kendi seviyesine çeker; arkadaş seçimi eğitimin bir parçasıdır.
Geleneksel ve Kültürel Tanımlar
* Çelebi: Eski İstanbul kültüründe hem eğitimli, hem görgülü, hem de son derece nazik ve hoşgörülü erkekler için kullanılan saygın bir ifadedir.
* Ehl-i Edep / Müeddep: Edep sahibi, nerede nasıl davranacağını çok iyi bilen, terbiyeli ve ahlaklı kişi anlamına gelir.
* Asil / Soylu Ruhlu: Davranışlarında hiçbir yapaylık olmadan, doğallıkla nezaket ve zarafet gösteren kimseleri tanımlar.
İyi Görgü Kurallarını Uygulayan Birinin Temel Özellikleri
Bu kişiler toplum içinde kendilerini hemen belli ederler:
* Görünmez bir kalkan gibidirler: Kimseyi yüksek sesle, kaba hareketlerle veya bencilce tavırlarla rahatsız etmezler.
* Etkin dinleyicidirler: Karşılarındaki kişinin sözünü kesmez, göz teması kurar ve beden dilleriyle saygı gösterirler.
* "Lütfen" ve "Teşekkür ederim" kelimelerini sık kullanırlar: Bu kelimeler onların doğal birer konuşma parçasıdır.
Geleneksel ve Doğu Bilgelerinden Sözler
* "Girdim ilim meclisine, kıldım talep. İlim geride kaldı, illâ edep, illâ edep." – Yunus Emre
* "Edep döküntüleri, altın döküntülerinden daha hayırlıdır." – Hz. Osman
* "İnsanın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden ve görgüsünden başka nesi var?" – Kırgız Atasözü
* "Güzellik kalpteki merhamet, zihindeki nezaket ve davranıştaki görgüdür." – Mevlânâ
Batı Edebiyatı ve Düşünürlerinden Sözler
* "Görgü kuralları, insanın içindeki iyi niyetin dışarıya yansıyan şeklidir." – Jonathan Swift
* "Nezaket, insanın iç dünyasının aynasıdır; iç güzelliği dışa yansıtır." – Voltaire
* "Görgü, başkalarının haklarına ve duygularına duyulan saygının en küçük ayrıntılarda bile gösterilmesidir." – Emily Post
* "Kaba bir adamın elindeki hakikat bile çirkinleşir; zarif bir insanın elindeki hata bile incelik kazanır." – Jean de La Bruyère
* "Nezaket, para ile satın alınamaz ama her şeyi satın alır." – Lady Mary Wortley Montagu
"Eğitim bir insanın ne bilmesi gerektiğini öğretir, görgü ise nasıl davranması gerektiğini."
Görgü kurallarına uymamak, modern dünyada bireyselleşmenin, dijitalleşmenin ve hız çağının getirdiği en büyük "sosyal hastalıklardan" biri haline geldi.
İnsanların birbirine tahammülünün azalması, kamusal alanlarda ve dijital platformlarda nezaket kurallarının göz ardı edilmesi, toplumun huzurunu ve bağlarını ciddi şekilde zedeliyor.
Bu durumun temel nedenlerini ve günümüzde en sık karşılaşılan "görgüsüzlük"
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder